کمبود ویتامین آ چه مشکلاتی را به وجود می آورد؟،بیماریهای ناشی از کمبود ویتامین آ،نکاتی در مورد حفظ سلامتی،چرا بیمار می شویم؟،راههایی برای غلبه بر کمبود ویتامین،نقش ویتامین ها در سلامتی انسان،ویتامینها چه خاصیتی دارند،نسخه های دارویی برای درمان کمبود ویتامین،برنامه غذایی برای کمبود ویتامین،برنامه غذایی مفید چیست؟،چه غذاهایی بخوریم تا سالم باشیم،چگونه فرزندانی سالم داشته باشیم،نقش شیر دهی مادران در سلامتی نوزاد،آنچه که باید مربیان بهداشت مدارس بدانند،

 www.zibaweb.com  زیبا وب ،سایت مفید برای خانواده های ایرانی

گرد آوری حمید رضا ترکمندی سایت زیباوب

 

پيشگيري و کنترل کمبود ويتامين A

مقدمه

کمبود ويتامين A يکي از مهمترين مشکلات تغذيه اي در کشورهاي در حال توسعه است.بر اساس برآوردهاي سازمان جهاني بهداشت ، 8/2 ت 3 ميليون کودک زير 5 سال از علائم باليني کمبود ويتامين A ( گزروفتالمي يا خشکي چشم ) رنج مي برند و 251 ميليون کودک دچار تحت باليني ( Subclinical) متوسط و شديد هستند . هر سال 500 هزار کودک زير 5 سال به دليل کمبود ويتامين A در معرض خطر نابينائي قرار دارد.

کمبود ويتامين A در ايران :

نتايج بررسي کشوري سلامت و بيماري که در سال 1378 انجام شد نشان داده است که 5/2 درصد جمعيت 2 سال به بالا در کل کشور مبتلا به شبکوري هستند. بر اساس معيار پيشنهادي سازمان جهاني بهداشت، در جامعه اي که 1 درصد کودکان 2 تا 6 ساله آن دچار شبکوري باشند کمبود ويـتامين A به عنوان يک مشکل بهداشتي در آن جامعه محسوب مي شود . بنابراين با توجه آمار بررسي سلامت و بيماري مي توان گفت که کمبود ويتامين A در کشور ما به عنوان يک مشکل بهداشت عمومي مطرح است.

جدول1: درصد شيوع شبکوري بر حسب سن و جنس

جنس

 سن ( سال)

زن

مرد

8/0

1/1

5-2

7/1

7/1

18-6

4/3

3/3

+19

6/2

5/2

کل

                    منبع: طرح ملي بررسي سلامت و بيماري در ايران ، سال 1378

جدول2: درصد شيوع شبکوري بر حسب سن و به تفکيک شهر و روستا

جنس

 سن ( سال)

روستا

شهر

6/0

2/1

5-2

7/1

8/1

18-6

2/4

9/2

+19

8/2

4/2

کل

                   منبع: طرح ملي بررسي سلامت و بيماري در ايران ، سال 1378

کلياتي درباره ويتامين A

ويتامين A از ويتامين هاي محلول در چربي است . در واقع اين ويتامين شامل يک سري ترکيبات شيميائي با فعاليت بيولوژيک مشابه است.فرم فعال اين ويتامين که فقط در منابع حيواني يافت ميشود " رتينول" ناميده مي شود.کاروتينوئيدها يا رنگدانه هاي زرد، نارنجي ةا قرمز موجود در گياهان پيش سازهاي ويتامطن A تبديل مي شوند. مهمترين آنها بتاکاروتن است که در تمام گياهان زرد مثل زردک، هويج، فلفل زرد و قرمز ، کدو تنبل ، کدو حلوائي و ميوه هائي مثل هلو ، آلو ، زردآلو، انبه، موز، طالبي ، خرمالو، نارنگي وجود دارد. ويتامين A  و بتاکاروتن براي جذب به چربي نياز دارند.تقريبا 90 درصد ويتامين A موجود در بدن در کبد ذخيره مي شود . اين ذخيره بتدريج افزايش مي يابد و در بزرگسالي به حداکثر خود مي رسد. بنابراين تغييرات موقتي در دريافت ويتامين A نمي تواند منجر به کمبود شود. ولي اگر دريافت براي 6 ماه بسيار کم باشد خطر بروز کمبود افزايش مي يابد. بنابراين کمبود ويتامينA زماني ظاهر مي شود که دريافت و يا ذخائر کبدي به حدي کاهش يابد که قادر به تامين نياز بدن نباشد. شايعترين علت کمبود ويتامين A دريافت ناکافي مواد غذائي از اين ويتامين است.کمبود همچنين مي تواند ناشي از اختلال در جذب تبديل و استفاده از ويتامين در بدن باشد. اين حالت در شرايطي که موارد ابتلا به عفونت و بيماري زياد و يا مصرف چربي و روغن و يا پروتئين در رژيم غذائي کم باشد ، اتفاق مي افتد.www.zibaweb.com

نقش ويتامين A در حفظ سلامت

1- نقش ويتامين A در بينائي بسيار حائز اهميت است. چنانکه اولين علائم باليني کمبود اين ويتامين اختلال ديد هنگام تاريکي و يا شب کوري است. با ادامه اين کمبود ضايعات چشمي بيشتر شده و به صورت خشکي چشم ، ضعف قرينه ، بروز زخم در چشم و در نهايت نابينائي ظاهر مي شوند. به اين تظاهرات چشمي به طور کلي " گزروفتالمي" گفته مي شودو کمبود ويتامين A شايعترين علت کوري در کودکان کشورهاي در حال توسعه محسوب مي شود.

2- ويتامين A براي رشد ونمو بافتهاي نرم لازم است . همچنين براي نمو استخوان و سلولهاي تشکيل دهنده ميناي دندان ضروري مي باشد.
3- در حفظ ساختمان طبيعي سلولهاي پوششي نيز ويتامين
A نقش دارد. در صورت کمبود اين ويتامين سلولهاي توليد کننده ماده سخت کراتين ، جايگزين سلولهاي توليد کننده ماده نرم موکوس مي شوند و اين امر موجب خشکي بافت مي شود . با تجويز ويتامين A اين فرآيند قابل برگشت است.
4- بسياري از بافتهاي پوششي موانع مهمي در مقابل عفونت هستند. به دنبال کمبود ويتامين
A و اختلال در ساختمان اين بافتها ، مقاومت در مقابل عفونت کاهش مي يابد.
5- گاهي کمبود ويتامين
Aبا کم خوني فقر آهن همراه است. درچنين شرايطي براي درمان کم خوني علاوه برآهن ويتامين A نيز بايد تجويز شود. مکانيزم عمل اين تداخل هنوز روشن نيست. ممکن است کمبود ويتامين A با جذب، انتقال يا ذخيره آهن تداخل پيدا کند و يا بطور مستقيم در خونسازي نقش داشته باشد.
6- تحقيقات اپيدميولوژيک در سطح جهان نشان داده است که مصرف غذاهاي حاوي ويتامين هاي آنتي اکسيدان مثل ويتامين
C ، ويتامين E ، و بتاکاروتن احتمال ابتلا به بعضي از بيماريها مثل بعضي از سرطانها ، بيماريها قلبي و عروقي و ابتلا به آب مرواريد را کاهش مي دهد.

چه عواملي موجب کمبود ويتامين A مي شوند؟

- افزايش نياز به ويتامين A در دوران رشد: در دوران رشد کودکي و نوجواني به علت افزايش سرعت رشد نياز به ويتامين A افزايش مي يابد. در دوران بارداري و شير دهي نيز در صورتي که دريافت ويتامين A کافي نباشد کمبود ويتامين A به سرعت ظاهر مي شوند.
- مصرف ناکافي منابع غذائي ويتامين
A: در صورتي که در برنامه غذادي روزانه از منابع غذائي ويتامين A  در غذاهاي حيواني و پيش ساز ويتامين A ( بتاکاروتن) که در سبزيها و ميوه هاي سبز، زرد، و نارنجي وجود دارد استفاده نشود بدن با کمبود ويتامين A مواجه مي شود.
- ابتلا مکرر به بيماريهاي عفوني و انگلي: بيماريهاي عفوني و انگلي موجب بي اشتهايي شده و به اين دليل دريافت مواد مغذي از جمله ويتامين
A کاهش مي يابد. بنابراين کودکان و دانش آموزاني که به طور مکرر دچار بيماريهاي عفوني مي شوند در معرض کمبود ويتامين A قرار دارند.

چه افرادي در معرض خطر کمبود ويتامين A قرار دارند؟

- کودکان 6 ماهه تا 6 ساله : زيرا با توجه به رشد سريع نياز آنان به ويتامين A افزايش يافته و از سوي ديگر به دليل ابتلا به بيماريهاي عفوني و کاهش اشتها ميزان دريافت و جذب ويتامينA در آنان کاهش مي يابد.
- کودکان و دانش آموزان مبتلا به سوء تغذيه و يا بيماريهاي عفوني مثل اسهال و سرخک
- شيرخواران مادران مبتلا به کمبود ويتامين
A
- افراد ساکن در مناطق کمبود ويتامين
A
- نوزادان با وزن کمتر از 2500 گرم
- کودکان و دانش آموزان کم درآمد
- مادران باردار و شيرده

منابع ويتامين A :

منابع حيواني:

- روغن کبد ماهي که غني ترين منبع ويتامين A است و معمولا به صورت داروئي مصرف مي شود.
- جگر حيوانات مثل گاو، گوساله ، گوسفند، و مرغ منبع خوب ويتامين
A محسوب مي شوند.
- کره ، پنير، شير، زرده تخم مرغ که منبع متوسط هستند.

منابع گياهي :

- سبزي هاي برگي شکل سبز تيره مثل اسفناج ، برگ چغندر، برگهاي تيره رنگ کاهو .
- سبزي هاي زرد و نارنجي مثل هويج، کدو حلوائي و فلفل قرمز.
- ميوه هاي زرد و نارنجي مثل طالبي ، زردآلو ، انبه، خرمالو، هلو، آلو، انگور، موز، خربزه، طالبي و نارنگي.

راههاي پيشگيري و کنترل و کمبود ويتامين A :

- تغذيه کودکان با شير مادر ( شير مادر از منابع خوب ويتامين A براي کودکان زير 2 سال به شما مي رود)
- استفاده از منابع غذائي ويتامين
A در برنامه غذائي روزانه
- شستشو و ضدعفوني کامل سبزيها براي جلوگيري از آلودگي هاي انگلي
- شستن کامل دست ها با آب و صابون قبل از تهيه و مصرف غذا و پس از هر بار اجابت مزاج براي جلوگيري از ابتلاء به آلودگي هاي انگلي.
- استفاده از آب آشاميدني سالم و توال بهداشتي
- توزيع مکمل خوراکي ويتامين
A به افراد در معرض خطر که به سه روش زير انجام مي گيرد:

1- توزيع مکمل ويتامين A با دوز بالا( مگادوز)

در مناطقي که ميزان ابتلا به بيماريهاي اسهالي و عفونت هاي دستگاه تنفسي و مرگ و مير ناشي از آنها زياد است ، کودکان در معرض خطر کمبود ويتامين A قرار دارند . در اين مناطق  به کليه کودکان زير 6 سال هر 6 ماه يکبار مگادوز ويتامين A داده مي شود. اين مقدار نياز 6 ماه کودک به ويتامين A را تامين مي کند. اين مکملها حاوي 100 هزار واحد ويتامين A براي کودکان 11-6 ماه و 200 هزار واحد ويتامين A براي کودکان 59-12 ماه مي باشد.

2- توزيع يک مرحله اي مکمل ويتامين A با دوز بالا

کودکان مبتلا به سوء تغذيه شديد يا عفونتهاي دستگاه تنفسي ، سرخک، اسهال در زمان بيماري بايد يک مگادوز ويتامين A دريافت کرده باشد ، فاصله دريافت اين دوز اضافي مکمل با دوز قبل بايد بيشتر از يک ماه باشد.ضمنا در مناطقي که کمبود شديد ويتامين A وجود دارد به کليه مادران نيز در فاصله کمتر از 8 هفته پس از زايمان يک دوز بالاي مکمل ويتامين A داده ميشود.

3- مکمل ياري کليه کودکان زير 2 سال و زنان باردار با دوز کم

درمناطقي که کمبود ويتامين A شديد نيست ، معمولا بخش بهداشت با توجه به دستورالعمل هاي ملي ميزان مطلوبي از ويتامين A را که توسط کميته هاي علمي تعيين شده است به دو گروه زير توصيه مي کند. اين برنامه در کشور ما به صورت زير مي باشد:

- مکمل ياري روزانه با قطره ويتامين
A+D و يا مولتي ويتامين به ميزاني که روزانه 1500 واحد ويتامين A  و 400 واحد ويتامين D را تامين کند. برنامه مکمل ياري از روز پانزدهم پس از تولد تا حداقل يکسالگي و در مناطقي که کمبود ويتامين A بيشتر است تا پايان 2 سالگي بايد ادامه يابد.

- مکمل ياري روزانه کليه زنان باردار با کپسول مولتي ويتامين مينرال ( حاوي 5000 واحد ويتامين A) يا مکمل ياري يکبار در هفته با کپسول مولتي ويتامين تراپيوتيک ( حاوي 25000 واحد ويتامين A) که از پايان ماه چهارم بارداري شروع و تا انتهاي بارداري ادامه مي يابد

چند توصيه براي پيشگيري از کمبود ويتامين A در دانش آموزان:

- اولين علامت کمبود ويتامين A کاهش قدرت ديد در تاريکي است که به آن شب کوري گفته مي شود و با پرسش از دانش آموز مي توان به وجود آن پي برد. در صورتي که دانش آموزي از کاهش قدرت ديد در تاريکي شکايت مي کند در معرض خطر کمبود ويتامين A قرار دارد با تجويز پزشک مکمل ويتامين A مصرف نمايد.

- کمبود ويتامين A به علت مختل نمودن سيستم ايمني، موجب کاهش مقاومت بدن شده و در نتيجه دانش آموز بطور مکرر به بيماري مبتلا مي شوذ. ابتلاء مکرر به بيماريها و طولاني بودن دوره بيماري و کاهش سرعت رشد از علائم کمبود ويتامين A است. در اين موارد مراقبين بهداشت و معلمين بايد توصيه هاي تغذيه اي ذيل را به دانش آموز و والدين او ارائه نمايند.

- در برنامه غذائي روزانه از منابع غذائي ويتامين A مثل شير و لبنيات ، زرده تخم مرغ، کره و سبزيها و ميوه هاي سبز تيره ، زرد و نارنجي مثل اسفناج ، برگهاي تيره کاهو، هويج ، کدو حلوائي ، هلو ، آلو، زرد آلو ، خرمالو ، نارنگي ، موز ، انگور ، انبه ، .... استفاده شود. استفاده از هويج خام رنده شده در سالاد و يا بشکل پخته شده در کنار غذا مقداري از ويتامين A مورد نياز روزانه را تامين مي کند.

http://www.tbzmed.ac.ir/health

 

 

 

.

www.zibaweb.com

سایرمطالب مرتبط با آموزش و پرورش ،معلمین،مشاوران، کلاس درس ، روش های تدریس و مدیریت

_ صفحه اصلی سایت زیبا وب www.zibaweb.com