كلمات كليدي اين مقاله:افسردگی،اضطراب،تنش،فشار روانی،فشار روحی،گروه درمانی،سکته قلبی،مشکلات روحی،: Group therapy, depression , anxiety, myocardial infarction(MI

 www.zibaweb.com  زیبا وب ،سایت مفید برای خانواده های ایرانی

گرد آوری حمید رضا ترکمندی سایت زیباوب

 

 

 حدود 65 درصد بيماران مبتلا به سكته قلبي مشكلات روحي و رواني نظير افسردگي و اضطراب را تجربه مي كنند

تأثير گروه درماني بر ميزان افسردگي و اضطراب مبتلايان به سكته قلبي 

طيبه مهرابي، فرزانه شيخ الاسلامي، زهرا قضاوي، محمودنصيري

مقدمه: حدود 65 درصد بيماران مبتلا به سكته قلبي مشكلات روحي و رواني نظير افسردگي و اضطراب را تجربه  مي كنند و به   همين سبب موجب تأخير در بازگشت به  كار, كاهش كيفيت زندگي و افزايش خطر مرگ مي شود. بنابراين درمان اين واكنش ها موجب تسريع در بهبودي و نيز افزايش طول عمر آنان خواهد شد. پژوهش فوق با هدف تعيين و مقايسه ميانگين امتياز افسردگي و اضطراب مبتلايان قبل, بعد و يكماه بعد از مداخله در دو گروه مطالعه و كنترل انجام شد.
روش ها: اين پژوهش, مطالعه اي تجربي از نوع كارآزمايي باليني است كه بر روي 22 بيمار مبتلا به سكته قلبي كه براي اولين بار در بخشهاي مراقبت ويژه قلبي بيمارستانهاي آموزشي دانشگاه علوم پزشكي بستري شده و در حال ترخيص بودند و بطور تصادفـي در دو گروه مطالعـه و كنترل قرار گرفتند انجام شد. ابزار گردآوري داده ها پرسشنامه هاي افسردگي بك
Beck)) و اضطراب كتل(Kattle) بود و به منظور دستيابـي به نتايج از نرم افزار SPSS و آزمونهاي تي زوج و آناليز واريانس يكطرفه با تكرار مشاهدات و آزمون تي استودنت استفاده گرديد.
نتايج: يافته ها نشان داد كه ميزان افسردگي و اضطراب مبتلايان به سكته قلبي بعد از پايان جلسات گروه درماني و يكماه بعد از آن كاهش قابل توجهي در مقايسه با قبل از مداخله داشته است و در گروه مطالعه تفاوت آماري معني داري مشاهده گرديد.
بحث: با توجه به تأثير گروه درماني بر ميزان افسردگي و اضطراب مبتلايان و تداوم اثر آن, بكارگيري اين روش در كليه سطوح پيشگيري و درمان مبتلايان به سكته قلبي ضروري به نظر مي رسد.
واژه هاي كليدي: گروه درماني، افسردگي، اضطراب، سكته قلبي.                                                                



سكته قلبي يكي از شايعترين بيماريهايي است كه امروزه در جوامـع مختلف به چشم مي خورد بطوري كه طي آمار بدست آمده از آمريكا سالانه حدود 5/1 ميليون نفر به سكته قلبي مبتلا شده و شمار بسيار زيادي از آنان بستري مي گردند كه در نهايت بعلت از كار افتادگي نسبي اين بيماران ضررهاي اقتصادي فراواني به جوامع وارد مي سازد. در ايران نيز طبق گزارش هـاي وزارت بهداشـت درمان و آموزش پزشكي ميزان بروز سكته قلبي افزايش يافته و شايعترين علت مرگ و مير بالغين را تشكيل مي دهد(1). همچنين اولين علت مرگ و مير افراد بالاتر از سي و پنج سال مي باشد (2).
از آنجا كه قلب يكي از مهمترين و حساس ترين اعضاي بدن آدمي است، آسيب به آن بر وضعيت روحي و رواني فرد تأثير نامطلوب مي گذارد كه بيماريهـايي چون سكتـه قلبـي نيز از اين پديـده مستثني نيستند. بررسيهاي متعددي كه در سالهاي گذشتـه روي اين بيمـاري انجام شده نشـان داده است كه رفتارهـايي نظـير افسردگـي، اضطراب،  خشم و احسـاس دشنمي و استرس هاي زندگي، زمينه سـاز بيماريهاي قلبي است و از سوي ديگر رويداد بيماري قلبي نيز همين پاسخ هاي رفتاري را پديد مي آورد (3). بنابراين از جمله مسائل مهمي كه بيمـاران با سكتـه قلبـي با آن مواجـه هستند مشـكلات روحـي و روانـي آنهـاست كه بايـد حالتهـاي روحي آنهـا را شناختـه و در كاهـش ناراحتي ناشي از آن اقدام كرد، بطوري كه عدم توجه به استرسها و واكنش هاي رواني مبتلايان سبب وسعت بيماري آنان مي گردد (4).
افسردگـي مهم ترين مانع مـداواي سكته قلبي است، زيرا موجب عدم پذيرش بيماري شده و انگيزه بيمار را براي ادامه درمان كاهش مي دهد. همچنين تأثير منفي بر پيش آگهي بيماري قلبي عروقي دارد (5)، و با توجه به اينكه افسردگي در 19-13 درصد بيماران با سكته قلبي گزارش شده، مشاهده شده است كه در اين بيماران افسردگي سبب عوارض متعددي نظير افزايش مرگ و مير، آنژين صدري، آريتمي، بستري شدن هاي مجدد و ناتواني طولاني مدت و افزايش مصرف سيگار مـي شود. همـچنين مشخـص شده كه ابتـلاء به افسردگي ميزان مرگ و مير را تا 18 ماه پس از سكته قلبي افزايش مي دهد، همچنين در بيماراني كه سيستـم حمايتـي ضعيفـي دارند مشـكل آنها بيشتر بوده, به شكل حادتري بروز مي كند.
اضطـراب نيز مانند افسردگـي به دنبال سكته قلبي شايع است (6). بطور كلي اضطراب شايعترين و مهمترين واكنش در برابر بيماري است، مطالعات و تحقيقات نشان داده اند كه بيماران بيشترين علت اضطراب را ترس از مردن و ترس از سكته مجدد بيان كرده اند.
برخي مطالعات نشان داده اند كه خطر حوادث عروق كرونر در مبتلايان به سكته قلبي كه سطح اضطـراب زيادي را تجربه مـي كنند 2 تا 5 برابر بيشتر از بيمـاران غير مـضطرب است. هـمچنين بروز حوادث قلبي در بيماران مبتلا به سكته قلبي كه اضطراب دارند بلافاصله پس از سكته و 18 ماه بعد از آن افزايش مي يابد، تحقيقات نشان داده اند كه سطوح بالاي اضطراب خطر مرگ نا گهاني را تا 3 برابر افزايش مي دهد (7). با توجه به مطالب فوق بنظر مي رسد كه مسئله نوتواني اين بيماران از اهـميت ويـژه اي برخـوردار است، هـدف از نوتوانـي بيمار توسعه و اصلاح كيفيت زندگي و برگرداندن هرچه سريعـتر بيمار به روش زندگي طبيعي و نزديك به طبيعي است.
روان درمانـي گروهـي نيز از جملـه اقدامـات مشاوره رواني، اجتماعـي است كه در آن افراد مبتلا به ناراحتيهاي عاطفي كه به دقت انتخاب شده اند در گروه روان درماني شركت كرده و توسط درمانگر آموزش ديده تعاملات گروه در جهت اصلاح هدايت مي شود (8) و از آنجا كه پرستاران مسئوليت مراقبت 24 ساعته بيماران را بر عهده دارند مي توانند گروه هاي بيماران را رهبري كنند كه دادن اين مسئـوليت به پرستاران مقـرون به صرفه بوده و يـك مداخلـه درمانـي محسـوب  مي گردد. امروزه مدت بستري شدن بيماران در بيمارستـان كوتاه مدت شـده و بدنبال آن تقاضـا براي مداخلات كم هزينه افزايش يافته، لذا كار با اين گروه ها يك مراقبت مؤثر و درحال توسعه مي باشد، به همين جهت پژوهشگر بر آن شد كه مطالعـه اي با هدف تعيين تأثير گروه درمانـي بر ميزان افسردگي و اضطراب مبتلايان به سكته قلبي بيمارستانهـاي منتخب دانشـگاه علوم پزشكـي اصفهـان در سال 1381 انجـام دهد. اهـداف اين پژوهش شامل: مقايسه ميانگين امتياز افسردگي و اضطـراب قبل، بعـد و يكمـاه بعد از مداخـله و همچنين مقايسه ميانگين اختلاف امتياز افسردگي و اضطراب قبل، بعد و يكماه بعد از مداخله در گروههاي مطالعه و كنترل مي باشد.
مواد و روش ها:
اين پژوهـش يك مطالعـه تجربي از نوع كـار آزمايـي باليني مي باشد. بدليل اينكه افسردگـي و اضطراب در دو گروه (مطالعه و كنترل) و در سه مرحله قبل، بعد و يكماه بعد مورد سنجش قرار گرفته و به صورت آينده نگر مي باشد.
محيـط پژوهـش بيمارستـان هاي وابستـه به دانشگاه علوم پزشكي اصفهان شامل: الزهرا، فيض و نور بوده كه مراكز شناخته شده اي جهت درمان بيماران قلبي مي باشد و بيشترين مراجعين مبتلا به سكته قلبي را دارا هستند.
جامعه اين پژوهش را كليه بيماراني كه در زمان انجـام پژوهش از ارديبهشت لغـايت شهريورماه 1381 براي اولين بار با تشخيص سكته قلبي در بخشهاي مراقبت ويژه قلبي بيمارستانهاي منتخب دانشگاه علوم پزشكي اصفهان بستري شده و ترخيص شده اند تشكيل داده است. نمونه پژوهش شامل 22 بيمـار بود كه واجد معيارهاي ورود به پژوهش بودند.
معيارهـاي تعيين شـده براي واحدهاي مورد پژوهش عبارت است از: بيماراني كه براي اولين بار با تشخيص سكته قلبي در بخش مراقبت ويژه قلبي بستـري شـده و درحـال ترخيص بوده (براساس پرونده بيمار)، مسلمان و فارسي زبان و در محدود سنـي 60–40 سـال قـرار داشتـه و داراي آدرس مشخص و تلفن قابل دسترس باشند. نمونه گيري نيز به روش آسان انجام شد به اين صورت كه هر بيمـاري كه شرايط ورود به مطالعـه را دارا بود انتخاب و سپس بيماران به طور تصادفي در دو گروه مطالعه و كنترل قرار گرفتند. جهت گردآوري داده ها از پرسشنـامه استفاده گرديد كه شامل سه بـخش بـود، بخـش اول پرسشنـامه اطلاعـات دموگرافيك بخش دوم، مقياس افسردگي بك و بخـش سوم، مقيـاس اضطراب كتل بود. مقيـاس افسردگي بك شامل 21 سئوال است كه هر يك 4 گزينـه دارد، براي هر گزينـه پايين ترين نمره صفـر و بالاتريـن نمـره سـه مي باشـد. مقيـاس اضطراب كتل شامل40 سئوال مي باشد كه براي هر سئوال حداكثر نمره 2 و حداقل صفر در نظر گرفتـه شده است. كسب نمـرات بالا در هـر دو آزمـون نشـان دهنده مـيزان بيشتر افسردگـي و اضطراب افراد مي باشد.
روش كار به اين صورت بوده، در ابتدا افسردگي و اضطراب نمونه ها سنجش گرديده و سپس بطور تصادفي در گروه مطالعه و يا كنترل قرار گرفتند.  براي گروه مطالعه جلسات گروه درماني به مدت هشت جلسه90-45 دقيقه اي دوبار در هفته تشكيل شد. اهـداف جلسات مواردي چون اعتماد سازي، تقـويت تشريك مساعـي، شناسايي افكار منفـي، شناخت راههاي غلبه برافكار منفي و به  كارگيري اين راهها توسط افراد و با هدايت رهبر گروه دنبال شد. پس از آخرين جلسه گروه درماني و يك مـاه پس از آن مجدداً پرسشنامه ها به طور همزمان به گروه مطالعه و كنترل ارائه شد.
داده هـاي اين پژوهش از نوع كمي بوده و از      آزمونهاي تي زوج و آناليز واريانس يك طرفه با تكرار مشاهدات و آزمون تي استودنت و نرم افزار
SPPS جهت تجزيه و تحليل آنها استفاده شده است و براي كليه آزمونها خطاي 05/0 در نظر گرفته شده است.www.zibaweb.com
نتايج:
يافته هـا نشان داد كه اكثريت واحدهـا در هر دو گروه (5/54 درصـد) در سنين60-56 سـال بودند. اكثر نمونه هـا را مردان در گروه مطالعـه (7/72 درصد) و در گروه كنترل (6/63 درصد) تشكيل مـي دادند. بيشتر واحدها در هر دو گروه (5/55 درصـد) از تحصيلات متوسطـه و عالـي برخوردار بودنـد. همچنين نتايج نشـان داد كه ميانگين امتياز افسردگي واحدهاي مورد پژوهش قبل از مداخله در گروه مطالعه 29/3±36/16 و در گروه كنترل 68/2±16 بوده است. آزمون تي استيودنت براي مقايسه اين دو ميانگين صورت گرفت و اختلاف معنـي داري مشاهـده نشد. در رابطه با ميانگين امتياز اضطراب قبل از مداخله در دو گروه نتايج بيانگر اين بود كه در گروه  مطالعه ميانگين امتياز اضطراب 37/1±09/7 و د در گروه كنترل 1±7 بود كه مقايسه با آزمون تي استيـودنت صورت گرفـت و تفاوت معني داري
وجود نداشت.
مقايسه ميانگين امتياز افسردگي قبل و بعد و يكماه پس از مداخله در دو گروه مطالعه و كنترل نشـان داد كه در گـروه مطالعـه ميانگـين امتيـاز افسردگي بعد از مداخله نسبت به قبل كاهش داشته و از 36/16 به 09/13 رسيـده كه يك مـاه پس از مداخلـه نيز كاهـش بيشتري را نشـان مي دهد (90/12). امـا در گـروه كنتـرل ميانگـين امتيـاز افسردگي به 09/16 رسيده و يك ماه بعد كاهش پيدا كرده است (90/15).
يافته هـا مطـرح كننده اين است كه اختـلاف امتياز افسردگي قبل و بعد از مداخلـه در گروه مطالعه27/3 و در گروه كنترل 09/0ـ  مي باشد.
نتايج نشان داد كه گروه درماني نه تنها سبب كاهش افسردگي واحدهاي مورد پژوهش بعد از مداخله شده بلكه اثر آن تا يكماه پس از مداخله نيز ادامـه داشته است. در گـروه كنترل اختـلاف ميانگين منفي نشان دهنده ارتباط معكوس شدت افسردگي قبل و بعد از مداخله مي باشد يعنـي با گذشت زمان افسردگي گروه كنترل نه تنها كاهش نيافتـه بلكـه افـزايش نيز داشتـه است (جدول شماره 1).



جدول شماره  1: مقايسه ميانگين اختلاف امتياز افسردگي قبل, بعد و يكماه بعد از مداخله                                                                                            
                گروهها
مداخله مطالعه كنترل
P value
ميانگين انحراف معيار ميانگين انحراف معيار
قبل از مداخله 36/16 29/3 16 68/2 077/0
P=
بعد از مداخله 09/13 73/2 09/16 94/2 02/0
P=
يكماه پس از مداخله 90/12 26/2 90/15 73/2 016/0
P=
اختلاف امتياز 27/3 35/0 09/0- 25/0 0001/0
P=


در رابطـه با مقايسـه ميانگين امتيـاز اضطراب قبـل، بعد و يك ماه پس از مداخله در دو گـروه، يافته ها نشان داد كه در گروه مطالعه حداقل و حداكـثر امتياز اضطراب قبل بعد و يك ماه پس از مداخلـه از 16/6 به 20/5 و از 01/8 بـه 61/6 كاهش قابل ملاحظه اي داشته است و با استفاده از آزمون آناليز واريانس يك طرفه با تكرار مشاهدات و 0001/0
p= در گروه مطالعه تفاوت معني دار بود و با مقايسه ميانگين اضطراب در سه مرحلـه در گروه مطالعـه كه قبل از مداخلـه
37/1±09/7 به 04/1±90/5 بعد از مداخله رسيده آزمون تي زوج نشان داد كه تفاوت معني دار است. همچنين مقايسه اختلاف ميانگين اضطراب قبل و بعد از مداخله در گروه مطالعه 22/0± 18/1 و در گـروه كنترل 12/0± 18/0 بود. آزمـون تي زوج معني دار بودن تفاوت را با0001/0
p< نشان داد كه بيانگر تأثير مداخله براضطراب مبتلايان ميباشد (جدول شماره 2).

جدول شماره 2 :  مقايسه ميانگين اختلاف امتياز اضطراب قبل , بعد و يكماه بعد از مداخله
                گروهها
مداخله مطالعه كنترل
P value
ميانگين انحراف معيار ميانگين انحراف معيار
قبل از مداخله 09/7 37/1 7 1 077/0
P=
بعد از مداخله 90/5 04/1 81/6 07/1 02/0
P=
يكماه پس از مداخله 90/5 04/1 81/6 07/1 016/0
P=
اختلاف امتياز 18/1 22/0 18/0 0001/0
P=


بحث :
با توجـه به نتايـج بدسـت آمـده از پژوهـش ملاحظـه مي شود كه افسردگـي بيماران بعد از مداخلـه در مقايسه با گروه كنتـرل به ميزان قابل توجهـي كاهش يافته كه تا يكمـاه بعد نيز اثر آن باقيمانده است گرافورد (
Graford) و همكاران

مي نويسند كه تغيير در روش زندگي، مسئوليت مراقبت، تغيير نقش ها و تغيير در الگوهاي اجتماعي و ارتباط جنسي در پاسخ  رواني بيمار تأثير قابل ملاحظه اي مي گذارد (9).
وارن ((
warren نشـان داد كه خلق افسـرده
بعد از سكته قلبي اغلب واكنشي طبيعي محسوب مـي شود. مطالعـات وي نشـان داد كــه مـيزان افسردگي اساسي در مبتلايان به سكته قلبي 30-15 درصد در 18 ماهه اول مي باشد و20 درصد ديگر افسردگي خفيفي را گزارش كرده اند (10).
تحقيقات نشان داده كه افسردگي برپيش آگهي سكته قلبـي تأثير منفي دارد. چـون اين بيمـاران تمايلي به ادامه برنامه هاي باز تواني ندارند (11).
رگال و رابرتس (
Regal&Roberts) نشان دادند كه بروز افسردگي بعد از سكته قلبي مي تواند از موانـع بهبود بيماري و افـزايش احتمال مـرگ باشد (12). يافته ها همچنين نشان مي دهد كه ميزان افسردگي افراد در گروه كنترل بعد از گذشت زمان افزايش يافته كه احتمالأ نشان دهندة اين است كه بعد از سپـري كردن دوره حاد بيماري و واكـنش نسبت به آن فرد دچار افسردگي بيشتري مي گردد و احتمالاً مدتي بعد يا به علت حمايت اجتماعي و خانوادگـي بيماران و يا برگشت به كار و شروع فعاليتهاي روزمره زندگي از ميزان افسردگي آنان كاسته مـي شود. از طـرفي سالمـون (Salmon) عقيده دارد كه سيستم حمايتي خوب در پيشگيري و بهبودي سريع بيمار بسيار كمك كننده است و حمايت خانواده و دوستان تأثير بسزايي در تغيير, رفتار و خلق مبتلايان دارد (13) .
بنابراين تأثير مداخله گروه درماني بر افسردگي مبتلايان به سكته قلبي با توجه به نتايج مشخص مـي باشد كـوان (
Quan) معتقـد است كـه روان درمانـي فردي يا گروهي مـي تواند خطر مـرگ مبتلايان به سكته قلبي را به ميزان قابل توجهي كاهش داده و سبب بهبود افسردگي، اضطراب و خشم مددجويان گرديده و سطح كيفيت زندگي آنان را  افزايش مي دهد (14).
ويجنبـوري (
Weijenbory) و همـكارانش  نيز با انجـام مداخلات گروهـي بر زنان مبتلا به سرطان پستان مشاهده نمودند كه نوسانات خلقي، ترس و درد بيماران كاهش يافته و طول عمر آنان دو برابر شده است (15).
با مروري برنتايج مشاهده مي شود كه اضطراب بيماران بعد از مداخله در گروه مطالعه كاهش قابل توجهي داشته كه در گروه كنترل ديده نمي شود و يك ماه بعد از مداخله نيز اضطراب افراد تغييري نكرده و در همان سطح بعد از مداخله باقي مانده است.
مطالعـات نشان داده است كه 50-40 درصـد بيمـاران چندين مـاه بعد از ابتـلاء به سكتـه قلبي اضطراب دارند، خصوصاً بعد از اولين حمله قلبي اضطراب زيادي را تجربه مي كنند. بيشترين مواردي كه موجب مـي شود مبتلايان بعد از سكتـه قلبي دچـار اضطـراب شونـد، ترس از عـود بيمـاري، فراموشـي، تنشهاي عاطفي، كابوسها و اختلالات خواب و هـمچنين افزايش دلهره و تشويش فرد است كه مداخلات روان درماني موجب كنترل استرس و كاهش اضطراب بيماران مي شود (16).
يافته هاي پژوهش حاضر نيز بيانگر اين است كه مداخله به ميزان قابل توجهي موجب كاهش اضطراب بيماران در گروه مطالعه شده كه يكماه بعد نيز تغييـري نداشته است. از آنجـا كه ميزان اضطـراب فـرد هيچـگاه به صفـر نمي رسـد و اضطراب ناشي از بيماري پس از مداخله كاهش يافته مي توان نتيجه گرفت كه اين ميزان اضطراب كه افراد پس از مداخله داشته اند ميزان اضطراب معمول آن هـاست كه پس از يك مـاه نيز تغييري نكرده و ثابت مانده است.
طبق مطالعـه آولين ِ(
Aowlinn) بيماران بعد از ترخيص از بيمارستان، تجاربي از اضطراب را گزارش مـي كنند كه منشاء آن مـي تواند ترس از عود عـلايم و مرگ ناگهـاني، به حال خودرهـا شدن و كمبود دانش باشد كه اين عوامل موجب هراس بيمار شده و آنان را تحريك پذير مي كند و ممكن اسـت بر روابـط آنهـا با سـاير اعضاي خانواده تأثير بگـذارد، بنابراين نوتوانـي و روان درمانـي اين بيماران نقش مهمي در كاهش تنش و بازگشت بيماران به فعاليت دارد (17).
هـمچنين اورمـرود (
Aormerod) با انجـام شنـاخت درمانـي گروهـي بر كنتـرل اضطـراب بيماران دريافت كه اضطراب و افسردگي تحت تأثير اين روش درماني قرار گرفته و بطور كوتاه مدت 6 ماه تا 2 سال و يا طولاني مدت 2 تا 5 سال بعد از مداخله كاهش مي يابند (18).
به اعتقاد پژوهشگر، اعضاي گروه توانستند به شناخت در مورد افكار و رويارويي با احساسات خود نائل شوند. با توجه به يافته ها، تأثير گروه درمانـي بر كاهـش ميزان افسردگـي و اضطراب مبتلايان آشكار مي گردد. البته با عنايت به اينكه مدت زماني كه واحدهاي پژوهش تحت گروه درماني قرارگرفته اند كوتاه و به مدت 8 جلسه بوده است. همانگونه كه مشاهده مي شود مداخله تأثير چشمگيري در كاهش افسردگي و اضطراب داشته و اثربخشي آن  تا يكماه بعد از مداخله نيز بارز بوده است. بنابراين اگر در درمان اين بيماران گروه درماني را در زمان بيشتر و با كيفيت و شرايط مطلوب تري انجام شود، مسلماً تأثيرات درماني آن نيز قابل ملاحظه خواهد بود و همچنين با توجـه به اينكـه افسردگـي و اضطراب افـراد در طيف خفيف قرار داشته است اگر براي بيماراني كه مدت بيشتري اين علايم را تجربه كرده اند و حتي مبتلاياني كه تحت دارو درماني قرارگرفته اند چنين مداخله اي به شكل گسترده تر و وسيعتر انجام شود، احتمال دارد اثرات درماني داروها افزايش يابد و نيز شايد بتوان نياز به مصرف دارو را در اين بيماران كاهش داد.


منابع:
1- نبوي سيف الدين. پيشگيري از سكته قلبي. تهران: نشر اقبال, 1362. ص: 44-41.
2- توسلي علي اكبر، خرم زيبا. عملكرد بطن چپ بيماران با انفاركتوس قلبي به همراه عارضه تاكي آريتمي فوق بطني. اصفهان: مجله دانشكده پزشكي 1379: سال هجدهم. شماره 59: ص 26-19.
3- صلصالي مهوش. اختلالات عروق كرونر و اصول مراقبتهاي ويژه قلبي پرستاران
ccu. تهران: بشري،1372. ص 95.
4- رحيمي فهيمه. تغيير رفتارهاي سلامتي بيماران 4 تا 6ماه پس از سكته قلبي. فصلنامه پرستاري مامايي ايران 1379: سال سيزدهم. شماره 24: ص 8 .
5- مؤمني حميد. بررسي تأثير آموزش و اجراي رفتارهاي سلامتي بر بازگشت به كار بيماران انفاركتوس ميوكارد بستري  در بخشهاي مراقبت ويژه قلبي بيمارستانهاي دولتي شهر اصفهان. پايان نامه كارشناسي ارشد, دانشگاه علوم پزشكي اصفهان.  1380.
6- عالي نژاد زهرا. پرستاري داخلي جراحي قلب و عروق از ديد روان تن كارشناسي. تهران: انتشارات شهر آب، 1376.
ص121.
7- رفيعي حسن, رضاعي فرزين. در ترجمه خلاصه روانپزشكي. هارولد كاپلان و بنيامين سادوك (مؤلفين). تهران: انتشارات ارجمند. 1378. ص 89..
8)
Frasure S. Depression in patients with cardiac disease: a practical review. Journal of psychosmatic Research 2000; 19(3): 379-391.
9)
Grawford J D, Meluor G P. Group psychotherapy: benefits in multi Sclerosis. Psychosocial nursing 1995; 66: 416-423.
10)
Warren Judith. Development of an intervention to cope with depression following myocardial infarction. American family physician 2001;7 (11): 641-648.
11)
Guck T. Assesment and treatment of depression following myocardial infarction. American family physician2001; 64: 641-648.
12)
Regel S, Robert Dave. Mental health  liaison 2002;200-201.
13)
Salmon p.Psychology of medicine and surgery. Chichester2000: 48.
14)
Group thrapy.Available from: http://www. Snetwork.Org/self help/ 2001                  
15)
Weijenbory p. Terkuile  M. The effect of agroup programe on woman with the  breast cancer. Psychosocial nursing 2000;123: 18-21.
16)
Kaplan H, Sadock B.Comprehensive Text Book of Psychiatry, Group therapy. Lippincott; 2000. P: 34-38.
17)
Aowline R. Does short- term group therapy affect unexplained medical symptoms. Psychosom-Res1997; 43 (4): 399- 404.
18)
Aormerod, J. Emotions&Illness 2000; Available from: http://www.news 2news.Com

منبع:http://nm.mui.ac.ir/

مطلب مرتبط:  _خطرات و علايم شايع اضطراب ، راه های پيشگيری از اضطراب، درمان اضطراب،بررسی علل اضطراب

www.zibaweb.com

سایرمطالب مرتبط با آموزش و پرورش ،معلمین،مشاوران، کلاس درس ، روش های تدریس و مدیریت

_صفحه اصلی سایت زیبا وبwww.zibaweb.com  

.