افت تحصیلی چیست،علل افت تحصیلی،چرا در آموزش و پرورش افت تحصیلی وجود دارد،راههای مقابله با افت تحصیلی ، نقش کتب درسی در افت تحصیلی،نقش دبیران در افت تحصیلی،نقش مدیریت و فضای آموزشی مدارس در افت تحصیلی،عوامل افت تحصیلی،خانواده در افت تحصیلی چه نقشی دارد،راههای غلبه بر افت تحصیلی،

  زیبا وب ، یک سایت مفید برای مدیران ایرانی   www.zibaweb.com

علل افت تحصیلی در مدارس  

سیدی زاده - افت تحصیلی ،همیشه نگران کننده بوده وموجب اضطراب واسترس شده وسالی ازعمرجویای علم ومحصل راازبین می برد،افت تحصیلی علاوه براینکه موجب ضرراقتصادی خانواه هامی شودگاه مخاطراتی جبران ناپذیر،چون سرخوردگی در تحصیل ،افسردگی ،پیدایش حالت های تیک و...راهمراه داردکه عواقب آنهازمانی ممکن است جبران ناپذیرباشد.به راستی چه عواملی درافت تحصیلی دخیل هستند؟معلم ،دانش آموز،اقتصادنامطلوب خانواده ها،نظام آموزشی ماو...؟طبق آماررسمی درسال تحصیلی 84-83یک میلیون دانش آموزمردودی داشتیم که برای پی بردن به علل افت تحصیلی ،مصاحبه ای ترتیب داده شدباجناب آقای بیگلری رئیس سازمان آموزش وپرورش خراسان شمالی که به نکات دقیق وظریفی اشاره کردندکه می خوانید.

خراسان :اصولاتعریف شماازافت تحصیلی چیست؟

-  عدم کسب نمره استانداردقبولی دردرس راافت تحصیلی تعریف می کنند.   

خراسان :چه عواملی رادرافت تحصیلی موثرمی دانید؟

-          عوامل گوناگونی باپارامترهای مختلف موجب افت تحصیلی می شوندعواملی که برخی به سیستم آموزشی مابرمی گردد،عواملی که به کاروتدریس همکاران مربوط می شودوعللی که موجب آن شخص دانش آموزوخانواده هاممکن است باشند.

-         خراسان :پس اگراجازه می دهیدابتداازعللی که موجب افت تحصیلی می شودوعاملش مسائل مربوط به خودآموزش وپرورش است بفرمائید.

-         یکی ازآنهابالابودن سطح کیفی کتابهای درسی نسبت به بودجه وتوان ذهنی دانش آموزان است شماتصورکنیدکتابی راکه درکلاس پنجم دبستان یک دانش آموزساکن فلان روستای دورافتاده رازوجرگلان می خواندیک دانش آموزهمین کلاس دریک مدرسه مدرن شمال تهران بایدبخواندوامتحان دهدآیاتوان هردویکی است؟گاهی،عدم جذب وبه کارگیری فارغ التحصیلان مراکزآموزشی چون هنرستان هاممکن است دانش آموزان رابه درس بی رغبت کندگاهی من دردوران مدیریتم ویاتدریسم دیده ام بی برنامه گی بعضی ازکسانی که متولیان امرپرورشی هستندوازدانش آموزان برای تمرین سرود،تئاترو...درساعات درسی استفاده می کنندوگاه باشکایت خانواده هانیزبااین امرمواجه بودم وبرخی ازشاگردان رامشاهده کردیدکه زنگ ریاضی خواهش وتمنامی کنندکه تمرین سرودویاتئاترراهمان ساعت بگذارند،تغییروتعویض معلمان درطول سال آموزشی بارهاوبارهاباعث دلزدگی دانش آموزان ازدرس شده وباتعویض یاانتقال یک معلم درحین سال تحصیلی به عللی شاهدافت تحصیلی بچه هابودیم. یکی ازبزرگترین عوامل افت تحصیلی ،کلاسهای چندپایه است که یک معلم گاهی سه کلاس راباهم تدریس می کندکه هنوزدربسیاری ازروستاها کشورشاهدیم که بایدبرای این امرچاره جویی شود.

خراسان :نقش آموزش های ضمن خدمت هم می توانددرجلوگیری ازافت تحصیلی موثرباشد؟

-         دقیقاچنین است چراکه گاهی کلاسهای تخصصی آموزش ضمن خدمت می تواندروش تدریس بسیاری ازمعلمین ماراعوض کندکه متاسفانه گاهی مشاهده شده برای تامین هزینه این کلاس هاسخت گیرش شده ،چراکه این کلاسهانوعی مشاوره وراهنمایی خوب است برای تدریس بهتر،همچنانکه یکی ازعلل افت تحصیلی عدم وجودمشاوروراهنمادرمدارس است که دربسیاری ازشهرهاوبخصوص روستاومراکزبخش شاهدهستیم.www.zibaweb.com

خراسان:نقش حقوق  وگردشهای علمی رادرافت تحصیلی موثرمی دانید؟

-         مسلما،جاذب نبودن محیط کاردرآموزش وپرورش به خاطرپرداخت حقوق کم بسیاری ازانسانهای توانمندراازورودبه آموزش وپرورش بازمی داردوازسویی این حقوق کم بسیاری ازمعلمین رابه ناچاربه سوی چندپیشه بودن کشانده است که تمام انرژی آنهارامی گیرد،فقدان گردشهای علمی برای معلمان،اگرچه به ظاهرمهم جلوه نمی کندولی نقش بسیارموثری درافت تحصیلی می تواندداشته باشدمعلمی که تخت جمشیدراازنزدیک دیده ،معلمی که آثارباستانی اصفهان وکرمان رادیده ،ساخت صنایع دستی زنجان ومشهدوشمال راازنزدیک دیده درحین تدریس بیشتروبهترومسلط ترمی تواندآن هنروصنعت راتوضیح دهد.

خراسان :تدریس دبیران دررشته غیرتخصص خودآنهانیزنقش به سزایی درافت تحصیلی داردبرای مثال دبیری بامدرک کارشناسی تاریخ بخواهددرس شیمی بدهدمسلما،توان «درس دادن» داردولی توان «درس یاددادن »راندارد.

-         مسلماچنین است وحتی مااین موردرادربسیاری ازشهرهای ایران دیدیم وبخصوص به کارگیری نیروهای غیرمتخصص درابتدایی،که همیشه فکرمی کنندهرکس دیپلم داشته باشدمی توانددرابتدایی تدریس کندبااینکه تدریس درابتدایی که پایه واساس آموزش ماست نیازبه معلمینی داردکه حداقل مدرک کارشناسی آموزشی راداشته باشندالبته درکنارمدرک بایدبه پذیریم که  عدم دسترسی معلمین برمنابع وتالیفات جدیدوعلمی ،عدم اطلاع معلم ازپیشرفت های علمی نیزمی تواندمعلم مارادریک رکودهمیشگی نگهداردکه خطرناک است وممکن است این معلم ماتبدیل به یک ضبط صوت شودومادام کارش تکرارمکررات شود.

خراسان :بنابراین علل افت بایدبیش ازاین هاباشد؟

-         بله حتی وجودناهماهنگی فاحش به لحاظ استعدادومعلومات دریک کلاس درس،عدم رسیدگی به وضعیت حضوروغیاب ،استفاده ازتک ماده،وگاهی حذف استفاده ازتک ماده،فقدان گردشهای علمی گروهی برای دانش آموزان می توانددراین امردخیل باشد.

خراسان :وجودتک ماده ویاحذف آن چگونه ممکن است موجب افت تحصیلی شود؟

-         دانش آموزی دریک درس ریاضی نمره تک می گیردوباتک ماده قبول می شوداگربه این دانش آموزدرسال تحصیلی آینده ودرهمین درس توجه ودقت بیشتری نشودبه علت پایه ضعیفی که پیداکرده ممکن است موجب افت تحصیلی اوشودوازسوی دیگرگاهی اگرتک  ماده ازدرسی حذف شود،دانش آموزبه خاطرمردودی وسرخوردگی که ازآن نصیبش می شودازادامه تحصیل بازبماند.

خراسان:وعلل دیگر؟

 -عدم ارسال به موقع کتابهای درسی،عدم تبادل نظرومشورت بین مدیران وهمکاران،عدم آشنایی مدیرومعاون بامشکلات دانش آموزان ، بی تجربه بودن برخی ازمعلمین درآغازین سال های تدریس ،غیرفعال بودن انجمن های خانه ومدرسه که هرچه این انجمن هافعال ترعمل کنندوروابط اولیابامعلمین ومدرسه بیشترباشددرجلوگیری ازافت تحصیلی موثرترند،دویاچندشیفت بودن مدارس،کمبودکمی متصدیان امورنظارت ،عدم تناسب تعداددانش آموزان نسبت به حجم کلاس.

خراسان :نقش مکان مدارس ویاکمبودفضاهای آزمایشگاهی وکارگاهی چقدرموثراست ؟

-         کمبودفضاهای آموزشی که بزرگترین مشکل آموزش وپرورش ماست وبسیاری ازمدارس ما درمکانهای ناآرامی قبول دارندمانندحاشیه خیابانها،بازارروزها،ایستگاههای اتوبوس و...که دریادگیری دانش آموزان خلل ایجادمی کنندو،کمبودامکانات تکنولوژی آموزشی،کمبودامکانات آزمایشگاهی ،عدم فعالیت آزمایشگاهها به طورمرتب وفعال نیزمی توانندباعث افت تحصیلی شوند.غنی نبودن مراکزشهرهابه پژوهشکده های فنی ،کتابخانه های مرتبط،نرم آفزارهای الکترونیکی نیزموثرند.

خراسان:نقش سوء مدیریت رادرافت تحصیلی موثرمی دانید؟

-         مسلمابی تاثیرنیست بی تجربگی مدیران،عدم آشنایی مدیران باروش های مدیریت،آفت بزرگی است به قول عزیزی بسیاری ازافرادراداریم که مدیریت می کنندولی مدیریت نخوانده اند،مدیریت فن است ،هنراست ،تخصص لازم داردحتی قراردادن صندلی یک مدیردرامرآموزش موثراست مدیری که صندلیش رادراتاق طوری قرارداده که نورازپشت سرش می تابدهمیشه ارباب رجوع ،دانش آموزوهمکاروقتی وارداتاق اومی شودصورتش راتیره می بیندنکته ظریفی است ولی بی تاثیرنیست

محیط مدریه هم نقش دارد،فضای کلاس کشش وجذبه دوسویه بایدداشته باشداگرمدیرومعلم رادانش آموزودرنهایت همه ارکان مدرسه دردرک اهداف وشیوه عمل همدیگررادرک وازعمق وجوداحساس تکلیف وپذیرش نداشته باشندتعلیم وتربیت مطلوب ،حاصل نخواهدشد.

خراسان:چندسالی است که به آموزش پیش دبستانی بهاداده می شودآیااین امردرجلوگیری ازافت تحصیلی موثرخواهدبود؟

-         فقدان کلاس های پیش دبستانی درمحل هایی که گویش محلی دارندباعث افت تحصیلی زیادی بوده واین برنامه می تواندبسیارموثرباشد.آشنایی بچه بچه بافضای مدرسه وتجربه وتمرین برای آغازیک دوره تحصیلی می توانددرروندادامه تحصیل اوموثرباشد.

خراسان :زیادی حجم کتاب به ساعت اختصاص یافته برای درسی می توانددرافت تحصیلی موثرباشد؟

-         بله چراکه گاهی حجم کتابی باتعطیلات زیادی که گاهی پیش می آیدتوان معلم ودانش آموزراازبین می برد.حجم زیادی کتاب می تواندموثرباشدچراکه بعضی ازمفاهیم کتابهابه لحاظ غیرضروری بودن وعدم تاثیرگذاری درپایه یادگیری دانش آموزنقش شکننده ای ازدیربازداشته ودارداگرچه درسال های اخیراصلاحات عمده ای صورت گرفته است ولی هدفمندبودن مفاهیم بادانش آینده،یاپایه های بالاترومکمل وزیرساخت مفاهیم بعدی خودازعوامل عمده دریادگیری مفاهیم کتاب می باشدهرچه مفهوم مرتبط وکاربردی تروکارگاهی ترشودیادگیری آسان ترخواهدبود. به دلایل دیگری که می توانم درموردافت تحصیلی اشاره کنم همانطورکه تغییرمعلم رامثال زدم،تغییرمدیریت نیزموثراست یکی ازمدیران کل می گفت من درسفری که به ژاپن داشتم درمدرسه ای پیرمردی مدیرمدرسه بودودوعکس پیرمردی راهم به دیوارزده بودندکه مدیرفعلی می گفت این مدرسه پس ازجنگ جهانی دوم تاکنون سه مدیربه خوددیده که مامتاسفانه گاهی درطول یک سال ممکن است دومدیررادرمدرسه ای شاهدباشیم،جابجایی افرادباتجربه وجایگزین نمودن افرادتازه کارگاهی ضررهای جبران ناپذیرممکن است بزند،عدم جذب فارغ التحصیلان دانشگاهی موجب می شودانگیزه درس خواندن ازجوانان ماسلب شود.

خراسان :تاچه حد توجه به نقش گروههای آموزشی رادرجلوگیری ازافت تحصیلی موثرمی دانید؟

- ازنکات ظریفی است که اشاره کردیدچون یکی ازاهداف گروههای آموزشی رفع مشکلاتی است که درحیت تدریس ممکن است همکاران باآن روبروشوندوازسویی این گروههای آموزشی می تواننددرسطح استان ویاکشوربابرپایی همایش هایی ویافراخوان مقالات بتوانندبه روش های نوین تدریس دست پیداکنندالبته عدم توجه به میزان علاقه واستعدادهای معلمین درهنگام استخدام گاهی ممکن است موجب شودکه این معلمین حتی به تصمیمات گروههای آموزشی هم بی توجه باشد . نامناسب بودن روشهای ارزشیابی و سنجش کارمعلمین نیزدرافت تحصیلی موثراست. گروههای آموزشی که درواقع مشارکت پذیری ،کوشش جمعی درانتقال تجارب وکشف نقاط ضعف وقدرت هرمجموعه ویارشته آموزشی می باشدبه همان اندازه می تواندموثرباشدکه معلم درکلاس موثراست یکی ازنقاط کورواساسی نظامهای تعلیم وتربیت درکشورهای کمترتوسعه یافته ،مشخص نبودن جایگاه واهمیت سرگروههای آموزشی است هرنظام آموزشی به همان اندازه ای که به کارگروهی ومشارکت گروههای هدف داردرامریاددهی ویادگیری پایبندوحساس باشدچندبرابرمی توانددررسیدن به هدف که همانانیمه مطلوب واثربخش باشدنزدیکترشود.

خراسان :این علل که فرمودیدمربوط به سیستم آموزشی مامی شدچه عواملی به خودمعلم برمی گردد؟

عدم انگیزه کافی جهت شرکت درکلاسهای ضمن خدمت ِ،عدم آگاهی معلمین ازروشهای تدریس نوین،عدم علاقه به ارتقاء سطح علمی توسط معلم ،عدم ارتباط حسنه بین مدیران وکادرآموزشی،بی توجهی به تفاوت های فردی دانش آموزان،عدم اعتمادمتقابل معلم وشاگرد،عدم شناخت دانش آموزان توسط معلم ،کمبودکیفی معلم.البته بایدبگویم معلمی شغل نیست ،بلکه عشق است اگرچه دریک نگاه آرمانی معلمی عشق است اگرنظام وحاکمیت درسمت مقابل کارزیبای معلم، به فکرحل مشکلات معلم مثل آسان کردن دوره های کارآموزی ،مجهزکردن کلاس به نرم افزارها،افزایش حقوق وحل مشکلات جانبی ،مثل مسکن ،اشتغال فرزندان ،بازدیدهای علمی ،تربیتی ،سیاحتی و...غیره کارنکندبه ماننداین است که ازکبوتریک بالی ،انتظارپروازداشته باشیم.امامعلم اگرعاشق نباشد،کلاس ومدرسه راآمال وآرزوهای دنیاوآخرت خودنپنداردبلاشک دررسیدن به هدف موفق نیست ،عاشقی می خواهدکه دل سنگ خارارابایدشکست وازدرون سنگ سخت ،نور،سعادت رازینت جامعه کرد.www.zibaweb.com

 خراسان :ونقش تکنولوژی آموزشی؟

تکنولوژی آموزشی نقش بسیارموثروبه سزایی درسهولت یادگیری به ویژه ماندگارشدن وکاربردی شدن یادگیری داردوتکنولوژی آموزشی به همان اندازه درنظام پیچیده وپردامنه امروزه داردکه خون دررگهای بدن داردلذاامروزازاهداف بلندنظام های موفق تعلیم وتربیت دنیامصلح کردن محیط های آموزشی به امکانات ونرم افزارهای آموزشی است.عدم آشنایی معلم باتکنولوژی آموزشی که نقش کاتالیزوررادارندمثل آن است که اتومبیل سالم وتندرویی رابه دست انسان نابلدبدهیم که مسلمابهره ای نخواهدبرد.تسلط معلم برتکنولوژی آموزشی یعنی ماندگارکردن نقش یادگیری درتمام وجوددانش آموزازیکسووازسوی دیگرآسانترکردن اصل یادگیری وهمچنین بازکردن ذهن بچه هاوآماده نمودن برای تجزیه وتحلیل وتطبیق آموخته هاباواقعیت محیط پیرامون خویش.

 عدم آشنایی معلمان باکاربردتکنولوژی آموزشی وآزمایشگاهی،بسیاردرافت تحصیلی موثراست یک فیلم آموزشی مثلادرموردمیرزاکوچک خان جنگلی وقتی ساخته شده است شاگردومعلم باهم درکلاس بنشینندوببینندهرگزازذهن دانش آموزپاک نمی شودحالاشمابیاییدساعتهادرموردمیرزاکوچک خان صحبت کنیدکه متاسفانه امکانات مالی بیشتری می طلبدوبایدبه این امرتوجه بیشتری شودمدارسی که حتی درآنجایک نقشه جغرافیایی وجودنداردودرمراسمی گفتم که تنهاوسیله تکنولوژی آن معلم مظلوم وخوب ما،سوسک ومارمولکی است که ازدرودیوارکلاس بالامی رودنقش تکنولوژی آموزشی راحس می کنیم واصولا تدریس دروس به صورت تئوری خسته کننده وکمترتاثیرداردحتی یک آزمایش ساده می تواندعمری درس رادرذهن دانش آموزماندگارکند شمایک تکه نوارمنیزیم رادرآزمایشگاهی برای دانش آموزان بسوزانیدنورزیبایش که مانندمنوری می درخشدتاپایان عمرآن دانش آموزدرحافظه اش باقی می ماندودرس ملکه ذهن اومی شود.

خراسان :خانواده هاچقدردرافت تحصیلی موثرند؟

- مسائلی مانندطلاق ،اعتیاد،اختلافات خانوادگی ، سطح سوار،درآمدوحتی عوامل محیطی ،بی سرپرستی بعضی ازخانواده ها،عدم امیدواری دانش آموزان به آینده تحصیلی خود(کنکور)، بی توجهی وعدم آگاهی والدین نسبت به مسائل تربیتی فرزندان ،کمبودفضای مطالعه درخانواده به دلیل افزایش جمعیت ،پایین بودن سطح فرهنگی خانواده ،عدم تغذیه مناسب،مشکلات مادی خانواده وبهاندادن به تحصیل،اعتیادسرپرست خانواده ،مشکلاتی چون اختلافات خانوادگی همه وهمه موثرندشماچگونه ازدانش آموزی که درسرمای زمستان به کلاس می آیدوازلابلای جوراب پاره پاره اش ودمپایی که حتی پاشنه اش کنده شده سوزسرما،مغزاستخوانش رامی سوزاندانتظاردرس فهمیدن داریدمن شنیدم درمدرسه ای درهمین شهرشاگردی سرکلاس ازگرسنگی ضعف کرده بودمعلم بوسیله خدمتگزارنانی تهیه می کندوبچه های زیادی درکلاس تقاضای نان کردندکه حتی ازظهرروزقبل حتی نان خالی  نخورده بودندمحرومیت اقتصادی یکی از عواملی است که منجر به افت تحصیلی می شود و عمدتاً در خانواده های فقیر از دانش آموزان به عنوان نیروی کار استفاده می کنند و در تهیه ی امکانات آموزشی برای بچه ها عاجز هستندبخصوص با گرانی منابع ومآخذولوازم تحریر.

خراسان :نقش تعطیلات ونقل وانتقال وبخصوص نارضایتی پس ازنقل وانتقال دربسیاری ازموارد هم دراین زمینه موثراست ؟

- مسلما،ازدیادتعطیلات غیرضروری،نقش به سزایی داردبسیاری ازمعلمین کلاس اول شاهدافت تحصیلی دانش آموزان ،پس ازتعطیلات 13تا15روزنوروزهستند. ،نقل وانتقالات ازشهرهای کوچک به خاطرکمبودامکانات رفاهی ،ونارضایتی هایی که گاه درنقل وانتقالات صورت می گیردنیزموثرهستند.

خراسان :چه عوامل خاصی درافت تحصیلی دانش آموزان بخصوص در خراسان شمالی وجودداردکه ممکن است کمتردرمراکزاستانهای دیگرداشته باشیم؟

- یکی ازعلل خاص دراین منطقه،مهاجرت بی رویه روستائیان به شهریادانش آموزان روستایی است که برای تحصیل به ناچارمجبورندبه شهربیایندودرفضایی بازومحیطی جدید،بدون نظارت خانواده درس خواندن بسیاری ازعواقب خطرناکی رادرکنارافت تحصیلی ممکن است درپی داشته باشد.مهاجرت افرادبرجسته والگوهای علمی ازشهرِنیزموثربوده وهست،صعب العبوربودن روستاهای شهرستان،وجودنیروهای غیربومی درشهروروستاوعدم بیتوته آنها،آشنانبودن افرادغیربومی به فرهنگ ،آداب ورسوم محلی،زیادبدون روستاهای شهرستان،وحتی وجودکارگاههای دستی بخصوص قالی بافی که برای خانواده های آسیب پذیرمنبع درآمداست وحتی فرش هایی که درمنزل بسیاری ازشهروندان وروستائیان خراسان شمالی وجودداردعامل ظریفی است که کمتربه آن توجه می شودولی نقش به سزایی داردچون درقالب این فرشهارنگ سرخ ،حاکم است ورنگ سرخ فرش که همیشه درمقابل دیدگان دانش آموزان قرارداردموجب خستگی روحی وگاه سردردهای فراوانی می شود.

 

سایرمطالب مرتبط با آموزش و پرورش ، کلاس درس و روش های تدریس و مدیریت

صفحه اصلی سایت زیبا وب